Historia Pucharu Polski sięga 1925 roku, a pierwszym triumfatorem rozgrywek została Wisła Kraków. To jedne z najstarszych – obok mistrzostw Polski – rozgrywek piłkarskich w Polsce. Od tamtego czasu krajowy puchar przeszedł ogromną drogę. Od nieregularnie organizowanego turnieju, przez masowe rozgrywki z udziałem tysięcy zespołów, aż po dzisiejszy format. Jak wygląda historia Pucharu Polski – od pierwszej edycji do dziś?

Jak powstał Puchar Polski

Historia Pucharu Polski ma swoje lata, ponieważ pomysł stworzenia ogólnopolskich rozgrywek pucharowych pojawiał się już na początku XX wieku, ale pierwsza oficjalna edycja została przeprowadzona w sezonie 1925/26. Początkowo rywalizacja odbywała się w okręgach, a ich najlepsi przedstawiciele przechodzili do części ogólnopolskiej.

Pierwszy finał rozegrano w 1926 roku. Wisła Kraków pokonała w nim Spartę Lwów 2:1 i została pierwszym zdobywcą trofeum. Był to jednak falstart w dłuższej perspektywie. Rozgrywek nie udało się od razu wpisać na stałe do polskiego kalendarza piłkarskiego.

Pierwsze edycje i przerwy w rozgrywkach

Po premierowej edycji Puchar Polski zniknął na wiele lat w polskim futbolu. Na dobre wrócił dopiero po II wojnie światowej. Edycja 1950/51 miała wyjątkowy charakter i była pomyślana jako ogromne wydarzenie obejmujące kluby z całego kraju. Według danych PZPN w pierwszych reaktywowanych rozgrywkach uczestniczyło prawie osiem tysięcy drużyn.

Doszło wówczas także do sytuacji, która już nigdy się nie powtórzyła. Ustalono, że zdobywca Pucharu Polski zostanie jednocześnie mistrzem kraju. Ruch Chorzów w finale pokonał Wisłę Kraków. Wisła wygrała ligę, ale tytuł mistrza Polski przypadł Ruchowi właśnie dzięki sukcesowi pucharowemu. 

Kolejne finały odbyły się w latach 1952, 1954, 1955, 1956 i 1957. Wówczas ponownie nastąpiła przerwa. Rozgrywki wróciły w sezonie 1961/62, zakończonym zwycięstwem Zagłębia Sosnowiec nad Górnikiem Zabrze 2:1. Od tej odsłony krajowy puchar jest już stałym elementem polskiego futbolu i kolejne edycje są rozgrywane po dziś dzień. 

Formuła rozgrywek i jak zmieniała się przez lata

Format zmieniał się wielokrotnie na przestrzeni lat. Dotyczyło to nawet finału. W sezonie 1953/54 po remisie Gwardii Warszawa z Wisłą Kraków konieczne było powtórzenie spotkania. Dwumeczami wyłaniano triumfatora także w części edycji w XXI wieku. 

Obecnie zasada jest znacznie prostsza. Na szczeblu centralnym o awansie decyduje jedno spotkanie. Remis po 90 minutach oznacza dogrywkę, a jeśli nadal nie ma rozstrzygnięcia, wykonywane są rzuty karne. Format pucharowy w zmaganiach o STS Puchar Polski jest niemal taki sam jak w innych rozgrywkach pucharowych w pozostałych krajach. 

Kto może zagrać w Pucharze Polski

W zasadzie każda drużyna zrzeszona w PZPN może wziąć udział w rozgrywkach Pucharu Polski. Nie bez przyczyny puchar nazywany jest „pucharem tysiąca drużyn”. Pierwszym etapem są rozgrywki prowadzone przez Wojewódzkie Związki Piłki Nożnej.

Zgodnie z zasadami, w Pucharze Polski poza drużynami z lig centralnych, obowiązkowo biorą w nich udział drużyny III i IV ligi oraz klasy okręgowej, a pozostałe kluby mogą zgłaszać się zgodnie z zasadami właściwego związku wojewódzkiego. Szesnastu wojewódzkich zdobywców pucharu uzyskuje przepustkę do etapu centralnego. Dzięki temu klub z niższej ligi rzeczywiście może trafić na jednego z krajowych potentatów.

Finał na Stadionie Narodowym

Ogromną zmianą dla prestiżu rozgrywek było przeniesienie finału na Stadion Narodowy w Warszawie. Od 2014 roku decydujący mecz tradycyjnie odbywa się 2 maja na PGE Narodowym. Wyjątkiem były lata 2020 i 2021, gdy z powodu pandemii spotkania rozegrano w Lublinie.

Dzięki stałemu terminowi i największemu stadionowi w kraju finały Pucharu Polski zyskały swój własny prestiż. Dla wielu piłkarzy występ 2 maja jest jedną z nielicznych możliwości zagrania na PGE Narodowym. 

Najbardziej utytułowane kluby

Zdobywcy Pucharu Polski na zawsze zapisali się w historii krajowego pucharu i futbolu. Zdecydowanym rekordzistą rozgrywek jest Legia Warszawa. Stołeczny klub sięgał po trofeum już 21 razy, ostatnio w 2025 roku po zwycięstwie 4:3 nad Pogonią Szczecin. Przewaga Legii nad resztą stawki jest bardzo duża.

Drugie miejsce zajmuje Górnik Zabrze. Zabrzanie przez ponad pół wieku pozostawali z sześcioma pucharami, ale w 2026 roku wrócili na szczyt. W finale pokonali Raków Częstochowa 2:0 i zdobyli siódme trofeum, pierwsze od 1972 roku. 

Dalej znajdują się Lech Poznań i Wisła Kraków z pięcioma triumfami oraz Zagłębie Sosnowiec z czterema. 

Największe sensacje i pamiętne finały

Zdecydowanie najczęściej po puchar sięgał zespół z Ekstraklasy. W całej historii pięć klubów spoza najwyższego poziomu rozgrywkowego zdobyło trofeum: Stal Rzeszów, Lechia Gdańsk, Miedź Legnica, Ruch Chorzów oraz Wisła Kraków. Szczególnie pamiętny był sukces Lechii z 1983 roku. Gdańszczanie występowali wówczas na trzecim poziomie rozgrywkowym, a mimo tego przeszli całą pucharową drogę i w finale pokonali Piasta Gliwice. To jedna z największych sensacji pucharu.

W pamięci pozostało też wiele finałów między największymi klubami. W 1980 roku Legia rozbiła Lecha Poznań aż 5:0. W 2023 roku Legia przez większość finału z Rakowem grała w dziesiątkę, utrzymała wynik 0:0 i wygrała serię rzutów karnych 6:5. Dwa lata później stołeczny klub pokonał Pogoń 4:3 w jednym z najbardziej obfitujących w bramki finałów ostatnich dekad.

Co daje zwycięstwo w Pucharze Polski

Oczywiście zwycięstwo w Pucharze Polski wiąże się z powiększeniem gabloty i zapisaniem się w historii polskiego futbolu. Sukces ma jednak również wymiar finansowy. W sezonie 2026/27 PZPN przewidział dla triumfatora 5 milionów złotych nagrody, natomiast przegrany finalista otrzyma milion złotych.

Przepustka do europejskich pucharów i Superpuchar

Zdobycie krajowego pucharu daje również prawo reprezentowania Polski w europejskich rozgrywkach, co także ma wpływ na dodatkowe benefity finansowe od UEFA. Obecnie triumfator uzyskuje miejsce w eliminacjach Ligi Europy UEFA. W 2027 roku zwycięzca Pucharu Polski będzie mógł grać w IV rundzie el. do Ligi Europy, co już jest gwarancją gry w pucharach jesienią.

Zdobywca trofeum otrzymuje ponadto prawo gry o Superpuchar Polski z mistrzem kraju. Puchar może więc otworzyć drogę do kolejnego trofeum już na początku następnego sezonu i następnej nagrody finansowej. 

Zdobywcy Pucharu Polski – zestawienie

Jak już wspomnieliśmy wcześniej, najwięcej trofeów w historii Pucharu Polski wywalczyła Legia Warszawa, dystansując rywali i zdobywając aż 21 zwycięstw. Podium uzupełniają Górnik Zabrze i Lech Poznań. Tak prezentuje się pierwsza dziesiątka najbardziej zasłużonych klubów w Pucharze Polski.